وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِن طِينٍ* ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِى قَرَارٍ مَكِينٍ* ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ.[1]

و به يقين، انسان را از عصاره‏اى از گِل آفريديم. سپس او را [به صورت‏] نطفه‏اى در جايگاهى استوار قرار داديم. آنگاه نطفه را به صورت علقه درآورديم. پس آن علقه را [به صورت‏] مضغه گردانيديم، و آنگاه مضغه را استخوانهايى ساختيم، بعد استخوانها را با گوشتى پوشانيديم، آنگاه [جنين را در] آفرينشى ديگر پديد آورديم. آفرين باد بر خدا كه بهترين آفرينندگان است.

قرآن‏كريم در آيات متعددى از آفرينش انسان و مراحل آن ياد كرده است.[2] از مجموع اين آيات مى‏توان دريافت كه مراحل زندگى انسان پانزده مرحله است:

  1. خاك (يعنى تراب وطين)؛[3] 2
  2. مرحله آب (يعنى ماء، ماء دافق و ماء مهين)؛[4]
  3. مرحله منى (نطفة من منى)؛[5]

4. مرحله نطفه مخلوط (نطفه امشاج)؛[6]

5. مرحله علقه؛[7]

6. مرحله مضغه؛[8]

7. مرحله تنظيم و تصوير و شكل‏گيرى؛[9]

8.. مرحله شكل‏گيرى استخوان‏ها؛[10]

9. مرحله پوشاندن گوشت بر استخوان‏ها؛[11]

10. مرحله آفرينش جنس جنين؛[12]

11. مرحله آفرينش روح يا دميدن جان در انسان و پيدايش گوش و چشم؛[13]

 12. مرحله تولد طفل؛[14]

 13. مرحله بلوغ؛[15]

 14. مرحله كهنسالى؛[16]

15. مرحله مرگ.[17]

گفتنى است هر كدام از اين مراحل نياز به شرح و توضيح دارد. اين آيات اشارات علمى ارزنده‏اى را دربردارد كه برخى پزشكان را به حيرت آورده؛ به‏گونه‏اى كه آنها را دليل بر اعجاز علمى و بلكه اعجاز بلاغى قرآن دانسته‏اند.[18]

برخى از محققان نيز برآن‏اند كه هرچند بيان هر كدام از مراحل آفرينش انسان به‏تنهايى نمى‏تواند دليل مستقلى بر اعجاز علمى قرآن باشد، با توجه به گواهى دانشمندان بر اينكه مردم عصر نزول قرآن، از اين نظم و چينش مراحل آفرينش انسان آگاهى نداشتند، بيان اين مراحل و چينش آن نوعى رازگويى علمى است كه مى‏تواند اعجاز علمى قرآن به شمار آيد.

برخى از صاحب‏نظران غربى همچون‏ موريس بوكاى‏ معتقدند:

بايد همه بيانات قرآنى را با معلومات اثبات‏شده عصر جديد مقايسه كرد. موافق بودنشان با اينها واضح است، ليكن همچنين بى‏نهايت مهم است كه آنها را با عقايد عمومى كه در اين خصوص در جريان دوره وحى قرآنى شايع بود، مواجهه داد تا معلوم گردد انسان‏هاى آن زمان تا چه اندازه از نظراتى شبيه آنچه در قرآن در باره اين مسائل عرضه شده، دور بوده‏اند.

درواقع اين فقط در جريان قرن نوزدهم است كه ديد تقريباً روشنى از اين مسائل پيدا مى‏كنيم. در تمام مدت قرون وسطى، اساطير و نظرات صورى بى‏پايه، منشأ متنوع‏ترين آرا و تا چندين قرن پس از آن سارى و جارى بود.

آيا مى‏دانيد كه مرحله‏اى اساسى در تاريخ جنين‏شناسى، تصديق «هاروِى»[19] در سال‏ 1651 م. بود، مشعر به اينكه «هر چيزى كه مى‏زايد، در آغاز از تخمى مى‏آيد» و اينكه جنين به‏تدريج بخشى پس از بخشى درست مى‏شود؟ ... اين بيش از هزاره‏اى پيش از آن عصر است كه در آن عقايدى تخيلى شايع بود و انسان‏ها قرآن را مى‏شناختند.

بيانات قرآن در باب توليدمثل انسان، حقايق اساسى را كه انسان‏ها قرونى چند براى كشف آن گذراندند، با اصطلاحات ساده اشعار داشته است.[20]

 


[1] مؤمنون( 23): 12- 14.

[2] بنگريد به: مؤمنون( 23): 12- 14؛ حج( 22): 5؛ غافر( 40): 67؛ قيامت( 75): 37- 39؛ علق( 96): 2؛ طارق( 86): 6؛ انسان( 76): 2؛ سجده( 32): 6- 9.

[3] بنگريد به: حج( 22): 5؛ مؤمنون( 23): 12؛ غافر( 40): 7. در مورد آفرينش انسان از خاك دو احتمال وجود دارد: يكى اينكه منظور، آفرينش انسان اوّلى(/ آدم) از خاك تشكّل انسان از خاك، يعنى عناصر خاك در بدن انسان وجود دارد.( بنگريد به: تفسير نمونه، ج 20، ص 165 و ج 14، ص 23.)

[4]  بنگريد به: طارق( 86): 6؛ سجده( 32): 6- 9؛ در مورد آفرينش انسان از آب، چند احتمال وجود دارد: يكى اينكه حيات همه موجودات زنده به آب بستگى دارد؛ دوم آنكه قسمت عمده بدن انسان و بسيارى از حيوانات را آب تشكيل مى‏دهد و سوم اينكه تنها آفرينش انسان اوليه( آدم) از آب بوده است.( بنگريد به: تفسير نمونه، ج 13، ص 396 و ج 15، ص 126؛ معارف قرآن، ص 329- 330.)

[5]  قيامت( 75): 37- 39.

[6]  بنگريد به: انسان( 76): 2.

[7] بنگريد به: مؤمنون( 23): 12- 14؛ حج( 22): 5؛ غافر( 40): 67.

[8]  مؤمنون( 23): 12- 14؛ حج( 22): 5.

[9]  سجده( 32): 6- 9.

[10]  مؤمنون( 23): 12- 14.

[11]  همان.

[12] قيامت( 75): 37- 39.

[13]  سجده( 32): 6- 9؛ مؤمنون( 23): 14.

[14]  غافر( 40): 67.

[15]  مؤمنون( 23): 12- 14؛ حج( 22): 5؛ غافر( 40): 67.

[16]  حج( 22): 5؛ غافر( 40): 67.

[17]  تقريباً در انتهاى تمام آياتى كه آدرس آن آمد، از مرگ سخن رفته است. نكته ديگر آنكه، برخى از مفسران و پزشكان آيات و مراحل فوق را به‏ گونه اى ديگر دسته ‏بندى كرده و مراحل خلقت انسان را هفت مرحله دانسته‏اند.( بنگريد به: تفسير نمونه، ج 20، ص 165 و ج 14، ص 23؛ الفرقان و القرآن، ص 493؛ التمهيد فى علوم القرآن، ج 6، ص 80.)

[18]  طب در قرآن، ص 84.

[19] پزشك انگليسى( 1576- 1657 م).

[20] مقايسه ‏اى ميان تورات، انجيل، قرآن و علم، ص 276- 277.

-         جمعى از نويسندگان، تفسير موضوعى قرآن (جمعى از نويسندگان)، 1جلد، دفتر نشر معارف - قم، چاپ: چهل و دوم، 1391.

+ نوشته شده در  یکشنبه یکم بهمن ۱۳۹۶ساعت 20:9  توسط دکتر نقی سنائی  |