تبیین اهداف جاودانه قیام حسینی در نامه به سلیمان بن صرد و برخی دیگر از بزرگان کوفه

امام حسین علیه السلام در نامه‌ای به سُلَيمانَ بنِ صُرَد، ومُسَيَّب بنِ نَجْبَة، ورُفاعَةَ بنِ شَدَّادٍ، وعبدِاللَّه بن والِ و برخی دیگر از شیعیان کوفه درباره ضرورت قیام علیه حکومت جائر چنین نوشتند: (مكاتيب الأئمة(ع)، ج‏3، ص۱۴۳)

🔻«می‌دانید که رسول الله(ص) در زمان حیات خود فرمود:
هر کس سلطان ستمگرى را ببیند که
１. حرام خدا را حلال شمرده،
２. پیمان الهى را شکسته
３. با سنّت رسول خدا(ص) مخالفت ورزیده،
４. و در میان بندگان خدا به ستم رفتار می‌کند

و در عین حال، تلاش نکند که با گفتار و کردار خود، رفتار او را تغییر دهد، سزاوار است خداوند او را در جایگاه آن سلطان ستمگر (دوزخ) بیاندازد.»

🔻و سپس نوشتند:
«شما می‌دانید که این گروه (بنى امیّه)
(１) به طاعت شیطان پایبند شده؛
(２) از اطاعات خداوند سرپیچى کرده‌اند؛
(３) فساد را آشکار ساخته؛
(４) حدود الهى را تعطیل کرده‌اند؛
(５) بیت‌المال را به انحصار خویش درآورده؛
(６) حرام خدا را حلال کرده؛
(７) و حلال خدا را حرام شمرده‌اند.

و من (که فرزند رسول خدایم) به قیام براى تغییر این اوضاع، از همه کس سزاوارترم.»

🔶این نامه بسیار گویاست که قیام علیه ظلم و فساد و هنجارشکنی، هرگز منحصر به امام حسین نبوده و نیست؛ بلکه وظیفه‌ای عمومی برای تک‌تک مسلمانان در همه تاریخ است.
خمینی کبیر نیز با تأسی از همین حرکت حسینی بود که انقلاب بزرگ خود علیه رژیم طاغوت را آغاز کرد. آرمان‌های انقلاب خمینی نیز همان آرمان‌های انقلاب حسینی بوده و هست: «مبارزه با ظلم و ستم در گستره جهانی»؛ «احیای ارزش‌های دینی» و «اقامه حدود الهی».

تحلیل جامعه‌شناختی قیام و اشاره به مأموریت الهی برای قیام در نامه‌نگاری با عبدالله بن جعفر

عبدالله بن جعفر‌بن ابی‌طالب، پسر عموی امام حسین و همسر زینب کبری و پدر شهیدان عون و محمد، پیش از حرکت امام به سوی کوفه در نامه‌ای خطاب به آن حضرت چنین نوشت:
«تو را به خدا سوگند می‌دهم که از مکه خارج نشوی. من از کاری که آهنگ آن را داری بر تو بیمناکم و ترس آن دارم که خود و خاندانت در آن به هلاکت برسید. اگر تو امروز کشته شوی نور زمین خاموش خواهد شد، زیرا تو پرچم هدایت‌یافتگان و امیرمؤمنانی. در رفتن شتاب مکن زیرا من نیز به دنبال نامه هستم. والسلام»

امام حسین علیه السلام در پاسخ چنین نوشتند:
«أمَّا بعدُ، فَإنَّ كتابَكَ ورَدَ عَلَيَّ، فَقَرأتُهُ وفَهِمتُ ما فيهِ؛ اعلم أنِّي قد رأيتُ جَدِّي رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله في مَنامي، فَأَخبرَني بِأَمرٍ أنَا ماضٍ لَهُ، كان لِيَ الأمرُ أوْ علَيَّ، فوَ اللَّهِ يابنَ عَمّ لو كُنتُ في جحر هامَّةٍ مِن هَوامِّ الأَرضِ لاستَخرجوني حَتَّى‏ يَقتُلوني، وواللَّهِ ليَعتَدُنَّ علَيَّ كما اعتَدَت اليَهودُ في يومِ السَّبتِ، والسَّلامُ.
نامه تو را دریافت کردم؛ آن را خواندم و محتوای آن را دانستم. اما بدان که من جدم رسول‌الله(ص) را در خواب دیدم و از کاری به من خبر داد که باید آن را انجام دهم؛ چه به سود من باشد یا به زیانم. ای پسر عمو! به خدا سوگند اگر من در لانه‌ای از لانه‌های جنبندگان زمینی پنهان شوم، مرا خارج خواهند کرد تا به قتل رسانند؛ به خدا سوگند اینان به من ستم خواهند کرد همانطور که یهود نسبت به روز شنبه ستم کردند. و السلام.»

🔻با نگاهی اجمالی به محتوای این دو نامه معلوم می‌شود که:

اولاً، #عبدالله_بن‌_جعفر باوری بسیار عمیق به جایگاه تکوینی و تشریعی امامت داشته است: «نور زمین»، «روح هدایت» و «امیر مؤمنان» از تعابیر بلندی است که در این نامه کوتاه در وصف امام حسین(ع) ذکر می‌کند.

ثانیاً، نگاه جامعه‌شناختی، سیاسی و آینده‌نگرانه عبدالله بن جعفر نیز در این نامه کاملاً‌ مشخص است؛ او نسبت به سرنوشت این قیام و حوادث اجتماعی، یک نگرانی واقع‌بینانه داشت.

ثالثاً، پاسخ امام حسین علیه السلام نیز کاملاً شفاف و گویا است. از برنامه قطعی بنی‌امیه و یزیدبن معاویه برای از میان برداشتن و به شهادت رساندن آن حضرت تحت هر شرایطی خبر می‌دهد. طبیعتاً در چنین شرایطی حکمت اقتضا می‌کند که شهادتی فعالانه و مدبرانه و حکیمانه انتخاب شود و انتخاب آگاهانه این مسیر را مأموریتی از جانب رسول‌الله(ص) می‌داند.

بیان ویژگی‌های حاکم و حکومت اسلام‌پسند در پاسخ به نامه‌های اهل کوفه
وقتی مردم کوفه متوجه عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید و هجرت آن حضرت از مدینه به مکه شدند، در قالب‌های مختلف و با فرستادن پیک‌ها و نامه‌های متعدد از آن حضرت دعوت کردند که برای اقامه حکومت اسلامی و احیای سنت و سیره اجتماعی و سیاسی پیامبر اکرم(ص) به کوفه برود.
در مدت چند ماهی که امام علیه السلام در مکه بود به صورت مرتب دعوت‌نامه‌های فراوانی که با امضای همه بزرگان و بسیاری از مردمان کوفه نوشته می‌شد و با حرارت و جدیت فراوان از او می‌خواستند که «ما پيشوايی نداريم، نزد ما بيا تا شايد خداوند به واسطه‌ی شما ما را بر محور حقّ گرد آورد.» و یا «عجله نما، چرا كه مردم منتظر شما هستند و جز شما به كسی توجّه ندارند. عجله، ‏عجله! باز هم عجله، عجله!» و حتی عده‌ای چنین نوشتند که «اگر نزد ما نيايی گنهكار هستی»!

آن حضرت به دلایل مختلفی، برای راستی‌آزمایی این دعوت‌ها و برای اطمینان از اینکه چنین دعوت‌هایی از روی محض هیجان و عواطف و احساسات نیست و بلکه متکی بر یک بنیان و باور فکری و اعتقادی است، عموزاده خود مسلم بن‌عقيل را (که به همراه امام حسين از مدينه به مكّه آمده بود) به عنوان نماينده و فرستاده خود انتخاب كرد. و در ضمن توصیه‌ها و سفارش‌های امنیتی و سیاسی ویژ‌ه‌ای که به او داشت، در نامه‌ای خطاب به مردم کوفه چنین نوشت:
«فلَعَمْرِي، ما الإمامُ إلَّاالحاكِمُ‏ بِالكتابِ، القائِمُ‏ بالقِسطِ، الدَّائِنُ بِدينِ الحَقِّ، الحابِسُ نفسَه عَلى ذاتِ اللَّهِ، وَالسَّلامُ؛
به جان خودم سوگند، امام و پيشوا كسي نيست مگر آن کس که به كتاب خدا عمل (و حكم) كند و به دادگستري و عدالت اقدام کند و به دين حقّ ملتزم باشد، و خود را وقف خدا كند. والسّلام».

امام حسین علیه السلام در این جمله مختصر،
اولاً، به صورت غیرمستقیم یکی از مهم‌ترین علل قیام خود علیه خلافت یزید بن معاویه را بیان کردند؛

ثانیاً، قصد خود برای برقراری حکومت را ابراز کردند؛ و بعداً‌ همین قصد را در مقابل حر بن یزید ریاحی و اصحابش با صراحت بیشتر ابراز کرد و فرمود: «وَ نَحْنُ اهْلُ الْبَيْتِ اوْلى‏ بِوِلايَةِ هذَا الْامْرِ مِنْ هؤُلاءِ الْمُدَّعينَ ما لَيْسَ لَهُمْ وَ السّائِرينَ فيكُمْ بِالْجَوْرِ وَ الْعُدْوانِ» .

ثالثاً، ایده خود را نسبت به شرایط و ویژگی‌های حاکم و حکومت اسلام‌پسند بیان کردند: نرم‌افزار حکومت و حکمرانی اسلام‌پسند، «کتاب الهی» و هدف آن «اقامه عدل» است و حاکم و حکمران نیز کسی نیست و نمی‌تواند باشد جز «باورمند به دین حق» و «شخص پرهیزگار و پارسا» یعنی کسی که کنترل هواهای نفسانی خود را در اختیار داشته باشد و همه خواسته‌های خود را با خواسته‌های الهی تنظیم کند.

چرایی قیام در نامه‌ای به بزرگان بصره
حضرت سیدالشهداء از مکه مکرمه خطاب به برخی از بزرگان و ذی‌نفوذان بصره (یعنی افرادی همچون مالك بن‌مِسْمَع بكري، اَحْنف بن‌قَيْس، مُنْذِر بن‌جارود، مَسْعُود بن‌عمرو، قَيْس بن‌هَيْثَم و عمرو بن‌عبيدالله بن‌مُعَمَّر،) درباره فلسفه قیام و نتیجه همراهی با قیام، نامه نوشتند.
علیرغم آنکه هیچکدام از افراد فوق‌الذکر از شیعیان نبودند و حتی بعضاً سابقه تقابل با امیرمؤمنان علیه السلام و همراهی با دشمنان آن حضرت را هم داشتند، در عین حال امام حسین علیه السلام به منظور «اتمام حجت» و همچنین «تبیین اهداف قیام» و «پیشگیری از تلاش‌های بنی‌امیه در تحریف اهداف و مقاصد اصلی قیام» به همراه فرستادن پیک‌ها و نمایندگان مطمئنی برای تک‌تک این افراد نامه نوشتند.
در نامه‌ای که برای این بزرگان نگاشتند، متذکر چند نکته شدند:
بعد از حمد الهی و توجه دادن به عظمت و شأن و اهداف رسالت پیامبر اکرم(ص) به صراحت نوشتند که ما اهل بیت شایسته‌ترین افراد برای خلافت بعد از ایشان بودیم؛ اما برای جلوگیری از تفرقه امت و به منظور محافظت از اصل اسلام، دربرابر غصب خلافت، کوتاه آمده و سکوت کردیم.
و در ادامه در جمله‌ای کوتاه، توصیفی عمیق و ریشه‌ای از شرایط فرهنگی و اجتماعی آن روزگار ارائه داده و می‌فرماید:
«وَ أنَا أدْعُوکُم الي کِتابِ الله وَ سنة نبیه(ص) فانّ السنّة قَد اميتَتْ وَ إنّ البدعة قَد أحييتْ؛ شما را به کتاب خدا و سنّت پيامبر او دعوت مي‌کنم. زيرا سنّت مرده و بدعت زنده‌ شده است.»
و سپس ضمن دعوت آنان به پیوستن به قیام حسینی، راه احیای سنت و سیره پیشبرنده، انسانی و تعالی‌جویانه پیامبر اکرم(ص) و راه دستیابی به صلاح و فلاح و بهروزی را تبعیت از خود و پیوستن به قیام حسینی علیه ظلم و ستم بنی‌امیه می‌داند و می‌فرماید:
«إنْ تَسمَعُوا قَولي وَ تُطيعُوا أمْري أهْدِکُم سَبيلَ الرّشَاد.
اگر سخنان مرا گوش دهيد و دستور مرا اطاعت کنيد، شما را به راه راست هدايت مي‌کنم.»

سرنوشت همراهی یا عدم همراهی با قیام حسینی در نامه‌ای به بنی‌هاشم
یکی از ویژگی‌های حادثه عاشورا و قیام ابی‌عبدالله الحسین(ع)، «غنای منبعی» آن است. امام حسین و سایر اصحاب آن حضرت تا روز عاشورا و حضرت زینب کبری و امام سجاد علیهما السلام نیز بعد از حادثه عاشورا، از همه ظرفیت‌های موجود آن دوران برای انتقال واقع‌بینانه و درست همه ابعاد قیام حسینی به نسل‌های آینده استفاده کردند.
شاید بتوان گفت از جمله‌ی اهداف امام حسین(ع) در نامه‌نگاری‌های متعددی که به افراد، قبایل و مردمان شهرهایی مثل کوفه و بصره و امثال آن داشتند، تلاش در جهت «زنده‌نگه داشتن این حرکت»، «مضبوط ماندن نقاط عطف آن»، «تبیین چرایی قیام»، «تشریح اهداف و آرمان‌های قیام» و «عمومی کردن قیام» بود.
به عنوان نمونه آن حضرت به محض تصمیم برای شروع قیام در نامه‌ای بسیار مختصر اما راهبردی خطاب به بنی‌هاشم سرنوشت همراهی یا عدم همراهی با قیام را با صراحت و شفافیت کامل بیان می‌کند و می‌نویسد:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
مِنَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ إِلَى بَنِی هَاشِمٍ:
أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ مَنْ لَحِقَ بِی اسْتُشْهِدَ وَ مَنْ لَمْ یَلْحَقْ بِی لَمْ یُدْرِکِ الْفَتْحَ. وَ السَّلَامُ».( احمدى ميانجى، على، مكاتيب الأئمة، ص۱۱۵)
به نام خداوند بخشنده مهربان
از حسین بن علی به بنی‌هاشم
پس از حمد و ثنای الهی
حق این است که سرنوشت همه کسانی که به من ملحق شوند،‌ شهادت در راه خدا است؛ و کسانی هم که به من نپیوندند، روی پیروزی را نخواهند دید. تمام شد.»

Powered By
  BLOGFA.COM