|
شرح حدیث عرف نفسه فقد عرف ربه حدیث «مَن عَرَفَ نَفسَه» حدیثی مشهور است که در آن شناخت نفس، راهی برای شناخت خدا معرفی شده است. متن حدیث به این شرح است: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ»؛ هرکس خود را بشناسد، قطعاً خدایش را خواهد شناخت. این حدیث هم از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است و هم از امام علی(ع). اهمیت و جایگاه عالمان مسلمان به این حدیث بسیار بها داده و مباحث مختلفی درباره آن مطرح کردهاند. برای نمونه ملاصدرا از آن با نام برهان معرفت نفس یاد کرده و آن را پس از برهان صدیقین ارزشمندترین برهان برای اثبات و شناخت خدا شمرده است. او همچنین گفته است طبق روایات مضمون این حدیث در همه کتب آسمانی وجود دارد. علامه مجلسی هم حدیث «من عرف نفسه» را از صحف ادریس نبی(ع) نقل کرده است. نوشتههای مستقلی هم در شرح و تفسیر این حدیث نگاشته شده است. از جمله آنها «الرسالة الوجودية في معنى قوله(ص): من عرف نفسه فقد عرف ربه» از محیی الدین عربی، «شرح حدیث من عرف نفسه» از محمد غزالی، و «مرآت المحققین در معنای من عرف نفسه» از شیخ محمود شبستری است. برداشتها از حدیث برای حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» معناها و تفسیرهای گوناگونی بیان شده است.علامه حسن حسنزاده آملی بیش از نود معنا برای آن ذکر کرده است. برخی از برداشتها از این حدیث بهشرح زیر است: با شناخت ویژگیهای انسان، میتوان ویژگیهای خدا را شناخت بسیاری از عالمان شیعه و سنی بر این باورند ویژگیهای انسان ضد ویژگیهای خدا است. ازاینرو با شناخت ضد ویژگیهای انسان، میتوان خدا را شناخت. برای مثال با شناخت حادثبودن، ممکنبودن، ضعیفبودن و نیازمندبودن انسان میتوان فهمید که خداوند بهترتیب قدیم، واجبالوجود، قویّ و بینیاز است. عبدالله جوادی آملی این تفسیر از حدیث را نادرست یا در سطح پایین شمرده است. حدیث بر برهان نظم دلالت دارد ناصر مکارم شیرازی بر آن است که حدیث من عرف نفسه به برهان نظم اشاره دارد؛ زیرا شناخت شگفتیهای روح و جسم، ما را به وجود خدا رهنمون میکند؛ چون این نظم عجیب و شگفتانگیز نمیتواند از چیزی جز مبدأ عالم سرچشمه گرفته باشد. برخی گفتهاند با توجه به آیات و احادیث مرتبط، این تفسیر از حدیث روشنترین معنای آن است. همانگونه که شناخت نفس ممکن نیست، معرفت به خدا هم محال است تفسیر برخی از عالمان اهلسنت همچون ابنتیمیه این است که شناخت خدا ممکن نیست؛ زیرا در این حدیث شناخت خدا مبتنی بر شناخت خدا بیان شده است و شناخت واقعیت روح و نفس ممکن نیست.
+ نوشته شده در پنجشنبه یازدهم اردیبهشت ۱۳۹۹ساعت 16:26 توسط دکتر نقی سنائی
|
|
درباره وبلاگ 
|
